*സൂപ്പർ ഡോം- ന്യൂ ഓർലിയൻസിലെ സ്റ്റേഡിയം
ഹൈക്കുവും ഗദ്യവും ഇടകലർന്ന ഒരു സാഹിത്യരൂപമാണ് ഹൈബൺ (Haibun). അതിന് ഒരു നിയതരൂപം നല്കി പ്രചാരത്തിലാക്കിയത് മത്സുവോ ബാഷോ ആണ്.
ഏകാന്തദാരിദ്ര്യം, ചന്ദ്രനെ നോക്കിയിരിക്കുക. ഏകാന്തദാരിദ്ര്യം, എന്റെ പടുതിയെക്കുറിച്ചാലോചിച്ചിരിക്കുക. ഏകാന്തദാരിദ്ര്യം, ഒരു കഴിവുമില്ലല്ലോ എനിക്കെന്നു ചിന്തിച്ചിരിക്കുക. ഞാനെങ്ങനെ കഴിഞ്ഞുകൂടുന്നു? മറുപടി ഞാൻ തന്നെ പറയാം: “എകാന്തദാരിദ്ര്യത്തിൽ.” ആരും തിരിച്ചൊന്നും പറയുന്നില്ല. പിന്നെയും ഏകാന്തദാരിദ്ര്യം.
ഒതുങ്ങിയും തെളിഞ്ഞും ജീവിക്കുക.
ഒറ്റയ്ക്കിരുന്നു ചന്ദ്രനെ നോക്കുന്നവൻ
ചായ കുടിക്കുമ്പോൾ പാടുന്നു.
(1680)
“തൊപ്പിയും വച്ച് കുതിരപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന ആ ഭിക്ഷു എവിടെ നിന്നു വരുന്നു, എവിടേയ്ക്കു പോകുന്നു?” “അത്,” ചിത്രകാരൻ പറഞ്ഞു, “യാത്രയ്ക്കിറങ്ങിയ അങ്ങയുടെതന്നെ ചിത്രമാണ്.” “എങ്കിൽ, തപ്പിത്തടയുന്ന ത്രിലോകസഞ്ചാരീ, താഴെ വീഴാതെ പിടിച്ചിരിക്കൂ!”
മന്ദം നടക്കുന്ന കുതിരയുടെ പുറത്ത്
ചിത്രത്തിൽ ഞാനെന്നെ കാണുന്നു-
വേനലെരിക്കുന്ന പാടം.
(1683)
പോയ ശരല്ക്കാലത്തു മാത്രമാണ് ഞാൻ അയാളെ കാണാനിടയായത്; എന്നിട്ട് ഈ അഞ്ചാം മാസത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അയാൾ പോകുന്നതിനെക്കുറിച്ചു ഞാൻ വിലപിക്കുന്നു. വിട പറയാനുള്ള സമയമായപ്പോൾ അയാളെന്റെ പുല്ക്കുടിലിന്റെ വാതില്ക്കൽ വന്നു മുട്ടി. ഒരു പകൽ മുഴുവൻ ഞങ്ങൾ അലസമായി അലഞ്ഞുനടന്നു. പല കഴിവുകളുമുള്ള അയാൾക്ക് കവിതയും ചിത്രം വരയും വളരെ ഇഷ്ടമാണ്. അയാളുടെ താല്പര്യങ്ങളുടെ മാറ്റൊന്നുരച്ചുനോക്കിയാലോ എന്ന് എനിക്കു തോന്നി. “നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ചിത്രം വരയെ സ്നേഹിക്കുന്നത്?” ഞാൻ ചോദിച്ചു. “കവിത കാരണം,” അയാൾ പറഞ്ഞു. “നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് കവിതയെ സ്നേഹിക്കുന്നത്?” “ചിത്രം വര കാരണം.” ഈ രണ്ടു കലകൾക്കും അങ്ങനെ ഉപയോഗം ഒന്നുതന്നെ. “അതെ, ഒരാൾ പലതിൽ വ്യാപരിക്കുന്നത് ലജ്ജാവഹമാണ്.” അതിനാൽ രണ്ടു കലകളെ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് പ്രശംസനീയം തന്നെ. ചിത്രം വരയിൽ അയാൾ എന്റെ ഗുരുവാണ്; ഞാൻ അയാളെ കവിതയുടെ രീതികൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു; അങ്ങനെ അയാളെന്റെ ശിഷ്യനുമാണ്. എന്റെ ഗുരു ചിത്രം വരയുടെ ആത്മീയതയിലേക്ക് ആഴത്തിൽ ഇറങ്ങിച്ചെന്നിരിക്കുന്നു; അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന സൂക്ഷ്മതയോടെയാണ് ആ തൂലിക നീങ്ങുന്നത്. ആ രചനകളുടെ നിഗൂഢമായ ഗഹനത അതേവിധത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ എനിക്കു കഴിയുന്നില്ല.
ഞാൻ അയാളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “എന്റെ കവിത വെയിലത്തു ചൂളയും തണുപ്പത്തു വിശറിയുമാണ്. പൊതുവായ അഭിരുചിക്കു വിരുദ്ധമായിട്ടാണ് അതിന്റെ ഗതി. പ്രായോഗികമായി അതു കൊണ്ട് ഒരുപയോഗവുമില്ല. എന്നാൽ ഷെൻസേയും സെയ്ഗ്യോയും എറ്റിയെറിഞ്ഞ നിസ്സാരമായ വാക്കുകൾ പോലും മനസ്സിളക്കാൻ പോരുന്നതാണ്. ഗോ-ടോബ ചക്രവർത്തിയല്ലേ പറഞ്ഞത്, ‘അവരുടെ കവിതയിൽ സത്യമുണ്ട്, ഉള്ളിൽ ശോകവുമായി’ എന്ന്. ഈ വാക്കുകളിൽ നിന്നു ശക്തി സംഭരിക്കൂ. ഈ നേർത്ത ഇഴയിൽ നിന്നു മാറിപ്പോകരുത്. കുക്കായി എഴുതിയിട്ടില്ലേ: ‘പുരാതനരുടെ കാല്പാടുകൾക്കു പിന്നാലെ പോരുത്; അവർ തേടിയതെന്തോ, അതു തേടുക. ഹൈക്കെയുടെ കാര്യത്തിലും ശരിയാണത്.’ ഞാൻ വിളക്കുമെടുത്ത് പടി വരെ ചെന്നു. അവിടെ വച്ച് ഞങ്ങൾ പിരിഞ്ഞു.
(1693)
പരിഭാഷപ്പെടുത്താൻ എത്ര കൃതികളുണ്ടോ, അത്രയും പരിഭാഷാതത്വശാസ്ത്രങ്ങളുമുണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ ഉണ്ടാവണം. ഓരോ കൃതിയും അനന്യമാണ്, അനന്യമായ പരിഹാരമാർഗ്ഗമാണ് ഓരോന്നിനും വേണ്ടതും. ഏതു പരിഭാഷാതത്വശാസ്ത്രവും ഏതു കൃതിയാണോ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നത് അതിനനുസൃതമായി പരിഷ്കരിക്കപ്പെടണം; പലപ്പോഴും പരിഭാഷാപ്രക്രിയക്കിടയിലാണ് ആ പരിഷ്കരണം നടക്കുന്നതും. എന്നാൽ, പരിഭാഷ കൃത്യവും പൂർണ്ണവും മൂലകൃതിയുടെ ശൈലിയോടു വിശ്വസ്തവുമായിരിക്കണമെന്നത് നാം ചോദ്യം ചെയ്യാതെ സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു മുൻധാരണയുമാണ്. കൃത്യം, പൂർണ്ണം, വിശ്വസ്തം- ഈ പദങ്ങൾ കൊണ്ട് നാം എന്താണർത്ഥമാക്കുന്നത്? മൂലരചനയെ മിനുക്കി നന്നാക്കുന്ന വിവർത്തനമാണ് ഏറ്റവും വലിയ വഞ്ചന എന്ന് ജോർജ്ജ് സ്റ്റെയ്നർ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുജനത്തിനു വേണ്ടി ഒഴുക്കുള്ളതും പരായണക്ഷമവുമായ ഭാഷാന്തരം നിർമ്മിക്കാൻ പ്രയത്നിക്കുമ്പോൾ മിക്ക സമകാലികവിവർത്തകരുടേയും മനസ്സിലുള്ളത് ഇപ്പറഞ്ഞതു തന്നെയാണെന്നും വരുന്നു, മൂലഗ്രന്ഥകാരൻ വരുത്തിയെന്ന് അവർ കരുതുന്ന ശൈലീഭംഗങ്ങളും പിശകുകളും മിനുസപ്പെടുത്തുകയും മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യുക എന്നാണ് അതിനർത്ഥമെങ്കിലും. 1930കളിൽ കാഫ്കയുടെ നോവലുകൾ ആദ്യമായി വിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ എഡ്വിൻ മൂറും വില്ലാ മൂറും സ്വീകരിച്ചത് ഈ സമീപനമായിരുന്നു. എന്നാൽ കാഫ്കയുടെ കാര്യം വ്യത്യസ്തമാണ്; വിവർത്തനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ തീർത്തും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സമീപനമാണ് അതാവശ്യപ്പെടുന്നത്.
(ബ്രെയോൺ മിച്ചൽ "വിചാരണ"യുടെ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തിനെഴുതിയ ആമുഖത്തിൽ നിന്ന്.)
ഏറ്റവും കുലീനമായ കല ജനിക്കുന്നത് തെളിഞ്ഞതും ആരോഗ്യപ്രദവുമായ ഒരന്തരീക്ഷത്തിലാണ്, തുറന്ന ചൂളകളും ഫാക്ടറികളുടെ പുകക്കുഴലുകളും പുറത്തു വിടുന്ന പുകയും കരിയും അഴുക്കും കൊണ്ടു മലിനമായ നമ്മുടെ ഇംഗ്ലീഷ് നഗരങ്ങളിലെ വായുവിലല്ല. നിങ്ങളുടെ സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും ബലത്തതും സ്വബോധമുള്ളതും ആരോഗ്യമുള്ളതുമായ ശരീരപ്രകൃതിയുണ്ടാവണം. രോഗികളോ വിഷാദപ്രകൃതികളോ അലസരോ ആയവർ കലയിൽ കാര്യമായൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല. ഒടുവിലായി പറയട്ടെ, ഓരോ സ്ത്രീയും പുരുഷനും സ്വന്തമായ ഒരു വ്യക്തിബോധം ഉള്ളവരുമായിരിക്കണം; എന്തെന്നാൽ, കലയുടെ അന്തഃസത്ത ഇതാണ്: സാദ്ധ്യമായതിൽ വച്ചേറ്റവും അഭിജാതമായ രീതിയിൽ സ്വയം ആവിഷ്കരിക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ അഭിലാഷം. ലോകത്തെ ഏറ്റവും ഗംഭീരമായ കല ജനിച്ചത് റിപ്പബ്ലിക്കുകളിലായതിനു കാരണം അതാണ്. ഏഥൻസ്, വെനീസ്, ഫ്ലോറൻസ്: അവിടെങ്ങും രാജാക്കന്മാരുണ്ടായിരുന്നില്ല; അതിനാൽ അവരുടെ കല കുലീനവും ലളിതവും ആത്മാർത്ഥവുമായി. അതേ സമയം, എന്തുതരം കലയാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ മൂഢത ഒരു രാജ്യത്തിനു മേൽ അടിച്ചേല്പിക്കുന്നതെന്നു കാണണമെങ്കിൽ ലൂയി പതിന്നാലാമന്റെ, ആ ചക്രവർത്തിസാർവ്വഭൗമന്റെ കാലത്തെ ഫ്രാൻസിലേക്കു നോക്കിയാൽ മതി: സ്വന്തം വൈരൂപ്യത്തെയും ബീഭത്സതയേയും കുറിച്ചുള്ള ബോധത്തിൽ ഞെരിപിരികൊള്ളുന്ന, കടുംചായം തേച്ചതും പൊന്നു പൂശിയതുമായ ഫർണീച്ചറുകൾ, ഓരോ കോണിലും ഇളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജലദേവതകൾ, ഓരോ നാളിയിലും നാവു നീട്ടിയിരിക്കുന്ന വ്യാളികൾ. അയഥാർത്ഥവും രാക്ഷസീയവുമായ ഈ കല അക്കാലത്തെ ഫ്രാൻസിലെ വിഗ്ഗു വച്ച പൊങ്ങച്ചങ്ങൾക്കു മാത്രം ചേർന്നതുതന്നെ; ഞാനോ നിങ്ങളോ പോലുള്ളവർക്കുള്ളതല്ല. പണക്കാർ സുന്ദരമായ വസ്തുക്കൾ കൂടുതലായി സമ്പാദിക്കട്ടെ എന്നല്ല നമ്മുടെ ആഗ്രഹം, മറിച്ച്, പാവപ്പെട്ടവർ സുന്ദരമായ വസ്തുക്കൾ കൂടുതലായി സൃഷ്ടിക്കട്ടെ എന്നാണ്. എനിക്കോ നിങ്ങൾക്കോ ആവശ്യമുള്ള കല ഒരടിമ നെയ്തെടുത്തതും കുഷ്ഠരോഗിയായ ഏതോ രാജാവിന്റെ പാണ്ടു പിടിച്ച ദേഹത്ത് അയാളുടെ സുഖഭോഗങ്ങളുടെ പാപത്തെ അലങ്കരിക്കാനോ മറചുവയ്ക്കാനോ എടുത്തിട്ട കടുംചുവപ്പു പട്ടല്ല; മറിച്ച്, ഒരു ജനതയുടെ കുലീനവും സുന്ദരവുമായ ജീവിതത്തിന്റെ കുലീനവും സുന്ദരവുമായ ആവിഷ്കാരമാവട്ടെയത്.
(ഓസ്കാർ വൈൽഡ്/ from Art and the Craftsman)
*
*
*
കൊറിയൻ ആധുനികകവിതയിലെ ഒരു പ്രമുഖനായ Ku Sang (1919-2004) സോളിൽ ജനിച്ചു. കൊറിയൻ യുദ്ധാനുഭവങ്ങളും ക്രിസ്തീയവിശ്വാസവും കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.
Luis Alberto de Cuenca - 1950ൽ മാഡ്രിഡിൽ ജനിച്ച സ്പാനിഷ് കവി. നഗരയാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും പോപ് സംസ്കാരത്തിന്റെയും ക്ലാസ്സിക്കൽ പൗരാണികതയുടേയും ചേരുവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതയെന്ന് നിരൂപകർ.
*
ഫിലോഡെമോസ് ( ക്രി.മു. 110-30) - സീനോയുടെ ശിഷ്യനായ ഗ്രീക്കു കവി
Silvina Ocampo (1903–1993) - അർജ്ജന്റീനയിലെ എഴുത്തുകാരികളിൽ പ്രമുഖയാണ് കഥാകൃത്തും കവിയും വിവർത്തകയുമായ സിൽവിന ഒകാമ്പോ. മാജിക്കൽ റിയലിസത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരിൽ ഒരാളാണ്. ഒകാമ്പോയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കൃതി ‘ലിയോപോൾഡിനയുടെ സ്വപ്നം’ എന്ന കഥാസമാഹാരമാണ്.
Fazil Husnu Daglarca (1914-2008)- ടർക്കിഷ് സമകാലീനകവിതയിലെ ഏറെ ശ്രദ്ധേയനായ ഒരു കവിയാണ്.
ടാങ്ങ് രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്ത് ക്രി.വ. 810നടുപ്പിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്ന ലിയു ത്സുങ്ങ് -യുവാന്റെ (Liu Tsung-yuan)ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കവിതയാണിത്. ചിത്രം പോലുള്ള ഈ കവിത മറ്റനേകം കവിതകൾക്കും ചിത്രങ്ങൾക്കും വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ഒരു ചൈനീസ് ചിത്രച്ചുരുണ ചുരുളഴിയുന്നപോലെയാണ് കവിതയുടെ സംവിധാനം. കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു നിഷ്കാസിതനായി പ്രവാസിയായി കഴിയേണ്ടിവന്ന കാലത്താണ് കവി ഇതെഴുതുന്നത്. തണുത്തുറഞ്ഞ, നിശ്ശൂന്യമായ ഭൂദൃശ്യത്തിലെ ആ ഏകാന്തരൂപം ഭ്രഷ്ടനായ കവിതന്നെയാണ്.
*
Robert Pinsky- 1940ൽ ജനിച്ച അമേരിക്കൻ കവിയും വിമർശകനും വിവർത്തകനും.
നമ്മുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രകടവും ഏറ്റവും നിസ്സാരവുമായ ആവിഷ്കാരമാണ് അപ്രധാനമായ ഒരുകൂട്ടം പ്രവൃത്തികളിൽ ഏതു തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്നു തീരുമാനിക്കാൻ നമുക്കുള്ള കഴിവ്; ഉദാഹരണത്തിന്, ഇടത്തോട്ടോ വലത്തോട്ടോ തിരിയണോ അതോ നില്ക്കുന്നിടത്തു നിന്നാൽ മതിയോ? അതിനെക്കാൾ വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതും ഉയർന്ന നിരപ്പിലുള്ളതുമായ ആവിഷ്കാരമാണ് നമ്മുടെ വികാരങ്ങ്ൾ വിളിക്കുന്നിടത്തേക്കു പോകണോ അതോ ആ വിളി കേൾക്കാതിരിക്കണോ എന്നു തീരുമാനിക്കുക. ഏറ്റവും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതും സാരവത്തുമായ ആവിഷ്കാരമാണ് നമ്മുടെ ചിന്തകൾ ഏതു ദിശയിലേക്കു തിരിയണം എന്നു തീരുമാനിക്കുക.
*Aleksandar Ristovic സെർബിയൻ കവി (1933-1994)